Framtidsfullmakt: alt du treng å vite

Nynorsk og bokmål

Denne sida er på nynorsk. Resten av Rettsdokument.no er på bokmål, der dokumentet heiter fremtidsfullmakt. Det er same dokument. Vergemålslova er skriven på bokmål, og dokumentet du lagar hos oss, blir laga på bokmål.

Kva er ei framtidsfullmakt?

Du bestemmer på førehand kven som skal kunne representere deg dersom du ein gong ikkje lenger kan ivareta interessene dine, til dømes på grunn av demens eller alvorleg svekt helse. Du vel sjølv kven som skal vere fullmektig, og kva fullmakta skal omfatte.

Fullmakta trer ikkje i kraft med ein gong. Ho trer i kraft når du er i ein slik tilstand (§ 83). Fullmektigen vurderer når det har skjedd, og skal varsle deg og ektefellen eller sambuaren din, eller andre nære slektningar.

Fullmakta trer i kraft utan stadfesting. Mange bankar, og Kartverket ved sal og pantsetjing, krev likevel attest om stadfesting. Då kan fullmektigen be statsforvaltaren stadfeste at fullmakta har tredd i kraft (§ 84).

Treng du hjelp allereie no, til dømes i banken, kan du i staden lage ei vedvarande fullmakt. Ho gjeld frå signering og held fram som framtidsfullmakt når vilkåra i § 78 er oppfylte.

Dersom du ikkje har fullmakt

Nærmaste familie kan betale for bustad og daglege utgifter, skatt og lån du allereie har (§ 94). Dei kan ikkje selje eller pantsetje bustaden, ta opp nye lån, investere eller representere deg overfor Nav. Til det trengst framtidsfullmakt eller vergemål.

Vergemål blir oppretta av statsforvaltaren. Sidan 1. april 2023 har vergemål vore eit frivillig støttetiltak som byggjer på samtykke frå deg, eller på den beste tolkinga av viljen din dersom du ikkje kan gi uttrykk for han (§ 20). Søknaden er gratis. Med ei framtidsfullmakt har du sjølv valt kven som skal hjelpe deg. Les meir om skilnaden på framtidsfullmakt og vergemål.

Lovgrunnlaget: vergemålslova §§ 78–84

Reglane om framtidsfullmakt står i kapittel 10 i vergemålslova. Dei viktigaste paragrafane er:

§ 78: Kva ei framtidsfullmakt er

Ei fullmakt til å representere deg når du på grunn av sinnsliding, til dømes demens, eller alvorleg svekt helse ikkje lenger er i stand til å ivareta interessene dine.

§ 79: Kven som kan opprette fullmakta og vere fullmektig

Du må ha fylt 18 år og forstå kva fullmakta inneber. Fullmektigen må ha fylt 18 år og ikkje vere sett under vergemål når fullmakta trer i kraft. Du kan peike ut ein reservefullmektig.

§ 80: Kva fullmakta kan omfatte

Økonomiske og personlege forhold, eller berre bestemte område. Det må gå klart fram at fullmakta skal gjelde når du er i ein tilstand som nemnd i § 78. Nokre særleg personlege forhold kan ikkje vere med, som å stemme ved val, inngå ekteskap, opprette eller kalle tilbake testament og samtykkje til tvang.

§ 81: Formkrav og vitne

Fullmakta skal vere skriftleg og signerast medan to vitne er til stades. Er krava ikkje følgde, er dokumentet ugyldig som framtidsfullmakt.

§ 82: Datering og vitnepåskrift

Fullmakta bør daterast. Vitna bør skrive at du signerte av fri vilje og forstod kva fullmakta inneber, med fødselsdato og adresse. Dette er tilrådingar, ikkje krav for at fullmakta skal vere gyldig.

§ 83: Ikrafttreding og varsling

Fullmakta trer i kraft når du er i ein tilstand som nemnd i § 78. Fullmektigen tek stilling til når det har skjedd, og skal varsle deg og ektefellen eller sambuaren din, eller andre nære slektningar.

§ 84: Stadfesting

Fullmektigen kan be statsforvaltaren stadfeste at fullmakta har tredd i kraft. Søknaden skal ha med fullmakta, prov på at dei nærmaste er varsla, og ei legeerklæring. Blir ho stadfesta, får fullmektigen ein attest.

Kjelde: vergemålslova §§ 78–84 (Lovdata).

Kven kan vere fullmektig?

Fullmektigen må ha fylt 18 år og ikkje vere sett under vergemål når fullmakta trer i kraft. Ein juridisk person, til dømes eit firma, kan ikkje vere fullmektig (§ 79). Vanlege val er:

• ektefelle eller sambuar
• vaksne barn
• søsken
• andre du stolar på

Snakk med den du vil velje før du signerer, slik at du veit at vedkomande vil ta på seg oppdraget. Det er òg lurt å peike ut ein reservefullmektig i tilfelle fullmektigen ikkje kan.

Krav til vitne

Du signerer medan to vitne er til stades saman (§ 81). Vitna må ha fylt 18 år, forstå kva underskrifta inneber og vite at dokumentet er ei framtidsfullmakt.

Kan vere vitne

• Vener, naboar og kollegaer
• Søskena dine
• Søskena til fullmektigen

Kan ikkje vere vitne

• Fullmektigen
• Ektefellen eller sambuaren til fullmektigen
• Foreldra til fullmektigen
• Barna og barnebarna til fullmektigen

Er vitnekrava ikkje oppfylte, er dokumentet ugyldig som framtidsfullmakt (§ 81 tredje ledd).

Les meir om vitnekrava.

Kva kan fullmektigen gjere?

Du bestemmer sjølv kor omfattande fullmakta skal vere. Vanlege område er:

Økonomi

Styre bankkontoar, betale rekningar og ta seg av andre økonomiske saker.

Personlege forhold

Søkje om helse- og omsorgstenester for deg og ta seg av saker om bustad.

Eigedom

Halde ved like eller leige ut eigedom, eller òg selje han dersom du gir rett til det. Ved sal og pantsetjing krev Kartverket stadfesting frå statsforvaltaren.

Slik lagar du ei framtidsfullmakt

1. Fyll ut fullmakta i vegvisaren. Du vel fullmektig, reservefullmektig og kva fullmakta skal omfatte. Det tek 10–15 minutt.
2. Skriv ut dokumentet og rettleiinga som følgjer med.
3. Signer med to vitne. Du og dei to vitna må vere til stades saman. Du skriv under, og vitna skriv under medan du er der. Fullmektigen treng ikkje vere med.
4. Ta vare på originalen på ein trygg stad, til dømes heime eller i bankboks, og gi fullmektigen ein kopi.

Kva kostar det?

Hos Rettsdokument.no kostar ei framtidsfullmakt 399 kr, og du betaler når du lastar ned dokumentet. Hos advokat kostar det typisk 5 000–15 000 kr. Du treng ikkje advokat for at fullmakta skal vere gyldig. Sjå kva som er med.